Vì sao não bộ cần trà? 3 lý do khoa học giúp bạn tỉnh táo, an thần và bảo vệ trí nhớ

Vì sao não bộ bạn cần trà?

Người Phương Đông – vui cũng uống trà, buồn cũng uống trà.

“Dạo chơi xong chợp mắt, tỉnh dậy một bát trà.”
Lúc buồn:
“Trà thừa, rượu lạnh đủ giết người.”

Người phương Tây cũng vậy:
Lúc phấn khởi thì làm ly trà, lúc sa sút cũng làm ly trà.

Thủ tướng Anh William Gladstone, cách đây hơn 100 năm, từng nói:

“Khi trầm cảm, trà khiến bạn thấy vui;
Khi quá hưng phấn, trà giúp bạn bình tĩnh.”

Tóm lại, trà là bạn đồng hành của đời sống, là tri kỷ của tâm hồn. Dù bạn đang trong trạng thái nào, trà luôn là nơi nương tựa tinh thần.

Nhưng điều gì khiến con người say mê một thứ đồ uống đắng nhẹ như trà, giữa bản năng yêu ngọt bẩm sinh?

1. Vì trong trà có caffeine – và não bạn yêu caffeine.

Caffeine có vị đắng, nhưng lại là chất kích thích hệ thần kinh trung ương.
Khi làm việc hay học tập, chúng ta thường uống trà là bởi chức năng “làm tỉnh táo” của nó – phần lớn là nhờ caffeine.

Khi não ở trạng thái tỉnh táo – không chỉ hiệu suất tăng mà tốc độ đốt năng lượng cũng nhanh hơn.
So với người không uống trà, người uống trà có thể tiêu hao năng lượng cao hơn 4,7% – tức chỉ cần ngồi uống trà mỗi ngày, bạn đã đốt thêm khoảng 102 kcal.

Tại Bắc Mỹ, có đến 85% dân số tiêu thụ caffeine qua trà, cà phê, nước ngọt có ga, sô cô la…
Từ khi sinh ra đến lúc mất, não họ luôn “ngập tràn caffeine”. May mắn thay, nghiên cứu cho thấy:
   •   Caffeine không hề gây hại cho não,
   •   Thậm chí còn có ích: ví dụ như giảm đáng kể nguy cơ mắc Parkinson ở nam giới.

Ngay cả khi đã mắc Parkinson, trà vẫn có thể giúp cải thiện triệu chứng.

2. Nhờ polyphenol trong trà – vừa đắng mà “ngọt ngào” với não bộ.

Polyphenol – giống như caffeine – là thứ tạo ra vị chát nhẹ trong trà.
Nhưng khi vào não, polyphenol lại mang tới một hiệu ứng rất ngọt: Thúc đẩy sản sinh dopamine.

Dopamine là chất dẫn truyền thần kinh – giúp não cảm nhận:

   •   Niềm vui
   •   Khát khao
   •   Phần thưởng
   •   Và điều hòa vận động.

Polyphenol giúp bệnh nhân Parkinson tăng dopamine, giảm các cơn run vô thức.

Ngoài ra, trà còn giúp làm dịu não bộ thông qua việc giảm tình trạng “kháng insulin”.

Não cần glucose (đường) để hoạt động. Nhưng lối sống hiện đại khiến nhiều người rơi vào tình trạng ăn nhiều – vận động ít, dẫn đến kháng insulin, tức là khó hấp thụ glucose dù có sẵn.

Polyphenol giúp cải thiện tình trạng này, đảm bảo năng lượng cho não vận hành bình thường, từ đó:

   •   Tâm trạng ổn định hơn
   •   Ít bồn chồn
   •   Tăng khả năng kiểm soát cảm xúc.

3. Cuối cùng là L-theanine – thứ làm nên vị umami của trà – cũng là “thuốc an thần tự nhiên”.

Một nghiên cứu năm 2006 của Trường Đại học Thành phố New York phát hiện rằng:
Dưới đây là phần dịch tiếp theo của bài viết, giữ nguyên văn phong phổ thông – khoa học – nhẹ nhàng truyền cảm:

Khi các tình nguyện viên uống 250mg L-theanine (L–Trà anin), sóng não của họ tăng rõ rệt – đó là dấu hiệu cho thấy não bộ đang được làm dịu.

Câu nói của Gladstone “khi hưng phấn, trà khiến bạn bình tĩnh” – có lẽ chính là nhờ L-theanine.

Lenore Arab, nhà dịch tễ học tại Đại học California, Los Angeles (UCLA), từng thực hiện nghiên cứu kéo dài 9 năm và phát hiện:

"Uống trà và cà phê đều giúp làm chậm quá trình lão hóa của não bộ. Nếu mỗi tuần bạn uống từ 5 ly trà hoặc cà phê trở lên, khả năng nhận thức của bạn sẽ suy giảm chậm hơn so với những người không uống.
Và đáng chú ý hơn: tác dụng “bảo vệ não” của trà còn nhỉnh hơn cà phê một chút."

Bà cũng từng phân tích dữ liệu từ 190.000 người, phát hiện rằng:

   •   So với người không uống trà,
   •   Người uống 3 ly trà mỗi ngày có nguy cơ đột quỵ thấp hơn tới 21%.

Ngay cả với người đã từng bị đột quỵ, trà cũng có thể có lợi.

Một nhóm nghiên cứu tại Đại học California, San Francisco khi thử nghiệm trên động vật cho thấy:

   •   Tannin (chất chát trong trà) có thể giúp ngăn chặn việc tế bào thần kinh trong não chết hàng loạt sau cơn đột quỵ.

Lợi ích của trà đối với não bộ thật sự nhiều không kể xiết.
Chẳng trách những người mê trà vẫn thường nói:

“Có thể không có thịt để ăn, nhưng không thể không có trà để uống.”

Tuy vậy, trà cũng có một “tác dụng phụ” đối với não bộ:
"Nếu uống quá nhiều, hoặc uống quá muộn, ban đêm sẽ khó ngủ, khiến não lờ đờ – uể oải vào hôm sau."

Nhưng vấn đề này không khó giải quyết. Caffeine trong cơ thể có chu kỳ bán rã khoảng 6 tiếng:
   •   Tức là: uống một ly trà, 6 tiếng sau còn lại một nửa lượng caffeine,
   •   Sau 12 tiếng, còn lại 1/4.

Nếu bạn định ngủ lúc 12 giờ đêm, thì chỉ cần không uống trà sau 6 giờ tối là có thể ngủ bình thường.

Còn nếu bạn thuộc nhóm quá nhạy cảm với caffeine, thì tốt nhất là:

“Quá ngọ bất trà” – sau 12 giờ trưa là ngừng uống, để não được ngủ yên không mộng mị.

Ngoài ra, mỗi loại trà có lượng caffeine khác nhau, nên không phải trà nào cũng gây mất ngủ.
Quan trọng là hiểu rõ loại trà mình dùng và điều chỉnh cho phù hợp.

Tác giả: Du Thức Do 
Thạc sĩ Di truyền học, cây bút chính của Guokr, thành viên nhóm Khoa học Tùng Thử Hội.