[Viện Men Chậm - TRÀ LIỆU PHÁP - Kỳ 2/Phần 1] PHỔ NHĨ TRÀ & NGUYÊN LÝ TRỊ CHỮA BỆNH

“Thượng y trị vị bệnh” và trà Phổ Nhĩ – Phỏng vấn GS. Ôn Vĩ Cường – Đại học Trung y Dược Quảng Châu
Tác giả: Văn Quốc Âu Ba

Lời mở đầu của biên tập:
Mọi căn bệnh đều bắt đầu từ giai đoạn “chưa thành hình” đến “đã thành hình”, từ “chưa phát bệnh” đến “đã phát bệnh”. Từ hàng ngàn năm trước, kinh điển y học Trung Hoa Hoàng Đế Nội Kinh trong thiên Tố Vấn – Tứ Khí Điều Thần Đại Luận đã viết rất rõ:

“Thánh nhân trị chưa bệnh, không trị đã bệnh; trị chưa loạn, không trị đã loạn. Trị bệnh khi bệnh đã thành, như khát mới đào giếng, đánh nhau mới đúc vũ khí, há chẳng muộn rồi sao?”

Văn hóa Trung y truyền thống, truyền thừa từ thời thượng cổ, không dạy con người đợi đến lúc bệnh nặng mới cứu chữa, mà nhấn mạnh dưỡng sinh ngay trong đời sống hàng ngày: thuận âm dương, giữ điều độ ăn uống, sinh hoạt có quy luật, không lao lực bừa bãi.

Uống trà, không chỉ là phương pháp dưỡng thân ở tầng thể chất, mà còn dưỡng tâm ở tầng tinh thần – đúng như học thuyết hợp nhất hình – thần của Trung y.

Khi góc nhìn ngày càng tinh tế – từ văn hóa Trung y đến “dược thực đồng nguyên” (thuốc và thực phẩm cùng nguồn gốc), từ thực liệu đến trà liệu – cuối cùng ta sẽ tìm thấy Phổ Nhĩ trà như một điểm hội tụ. Ở đó, truyền thống văn hóa và thực hành dưỡng sinh giao thoa để duy trì thân thể ở trạng thái “vô bệnh”, tiến gần đến khái niệm chân chính của “sức khỏe”.

Kỳ 2 nội dung được nén chặt, kiến thức sâu, chúng tớ chia thành 9 phần để bạn "tiêu hoá" mà không mệt. 

1. Dưới góc nhìn Trung y, làm sao để hiểu trà Phổ Nhĩ?

Trong vô vàn dòng trà, Phổ Nhĩ trà nổi bật với danh tiếng và cá tính riêng, song về bản chất, nó vẫn mang thuộc tính chung của trà: thuộc loại “dược thực đồng nguyên”. Nói cách khác, trà là thực phẩm, nhưng đồng thời có tác dụng hỗ trợ sức khỏe, lại không mang tác dụng phụ như thuốc, và có thể uống lâu dài.

Từ lý luận Trung y, trà – cũng như thực phẩm – được nhìn qua hệ thống lý thuyết của “Tứ tính – Ngũ vị”.

Ngũ vị gồm:
   •   Khổ (đắng): thanh nhiệt.
   •   Cam (ngọt): bổ khí, dưỡng âm.
   •   Toan (chua): thu liễm, cố sáp.
   •   Tân (cay): phát tán, hành khí, tán kết.
   •   Hàm (mặn): nhuận hạ, mềm hóa.

Theo truyền thuyết Thần Nông nếm trăm loại thảo dược, vị chính là chỉ dẫn ban đầu để đoán hiệu năng. Với trà cũng vậy: Phổ Nhĩ sinh trà có vị khổ và chát, nên có tác dụng:
   •   Thu liễm: người hay tiêu chảy nhẹ có thể uống Phổ Nhĩ sinh trà đậm để giúp làm rắn phân.
   •   Thanh nhiệt: người viêm họng, loét miệng – biểu hiện của “nhiệt thịnh” – có thể súc miệng bằng nước trà hoặc uống trà để giảm viêm.

Phổ Nhĩ chín (thục trà) thì vị đắng – ngọt hòa quyện, ấm trung tiêu, dưỡng khí huyết, rất thích hợp cho người thể hư hàn hoặc trung niên trở lên.

Tứ tính gồm:
   •   Nhiệt, ôn, lương, hàn – phân thành hai nhóm chính:
      •   Ôn – nhiệt: ấm – nóng.
      •   Lương – hàn: mát – lạnh.

Đa số trà là “lương”, tức mát – không phải hàn, nên thích hợp dùng dài hạn trong dưỡng sinh.

Cụ thể:
   •   Phổ Nhĩ sinh trà (nhất là trà mới): thiên về tính lương → lợi thấp nhiệt, hợp với người trẻ hoặc thể chất dễ bốc hỏa.
   •   Phổ Nhĩ chín: ôn tính → dưỡng khí huyết, hợp với người cao tuổi, người lạnh bụng.
   •   Phổ Nhĩ đã qua nhiều năm lão hóa: ở giữa hai loại trên – không quá mát, cũng không quá ấm → thích hợp cho nhiều thể trạng.

2. Tác dụng điều hoà tạng phủ và thể chất của Phổ Nhĩ thục trà (trà chín)

Phổ Nhĩ sau khi trải qua quá trình lên men (phối chế), đặc tính chuyển từ mát sang ấm, có thể:
   •   Ôn trung tán hàn (làm ấm tỳ vị, xua tan hàn khí),
   •   Giúp tiêu hoá thực phẩm dầu mỡ khó tiêu,
   •   Thúc đẩy vận hoá của tỳ vị,
   •   Lợi tiểu tiêu thấp, đặc biệt hữu ích sau bữa ăn nhiều chất béo.

Với tác dụng “ôn hoá”, thục trà còn giúp:
   •   Cải thiện thể chất đàm thấp (người mập, hay mệt, nặng nề),
   •   Dưỡng tỳ vị trung tiêu,
   •   Gián tiếp thúc đẩy sinh khí – huyết vận hành.

Do đó, trà chín phù hợp hơn với người cao tuổi, thể hư nhược, hoặc hệ tiêu hoá kém. Trà lâu năm lại càng dịu – ít đắng chát, uống vào mềm mại, ôn hoà. Nếu kết hợp điều dưỡng hợp lý, trà chín và trà lão niên còn có thể nhập thận kinh, hỗ trợ thể hư hàn, giảm các triệu chứng như sợ lạnh, đau lưng, mỏi gối.

Dù là sinh, chín hay lão trà – mỗi loại có mức dược tính khác nhau. Và ta hoàn toàn có thể nhận biết qua vị giác – “lấy vị biết hiệu”.

Mời bạn xem tiếp Kỳ 2/Phần 2 "“Thượng y trị vị bệnh” – Phổ Nhĩ trà và khái niệm can thiệp từ giai đoạn tiền bệnh (dự phòng)"

Ảnh: GS. Ôn Vĩ Cường – Đại học Trung y Dược Quảng Châu

#vienmencham